Franchise Hukuku ve Genel İşlem Şartları

Franchise verenler, yeknesak bir dağıtım sistemini sürdürmek ve franchise alanlara eşit muamele edilmesini sağlamak amacıyla genellikle standart franchise sözleşmeleri kullanmaktadır. Bu sözleşmeler, Alman Medeni Kanunu’nun (BGB) § 305(1) cümle 1 hükmü anlamında genel işlem şartları içermektedir. Taraflar arasında bireysel olarak müzakere edilmedikleri ölçüde, bu hükümler genel işlem şartlarına uygulanan sıkı yargısal denetime tabidir.

Bu bağlamda bazı kararlar özellikle dikkat çekicidir. Örneğin Alman Federal Yargıtayı (BGH XII ZR 1/17), sözleşmenin başlangıcında, sözleşmenin uzamasını önlemek için fesih bildiriminin en geç ne zaman yapılması gerektiğinin açıkça belirlenemediği durumlarda, otomatik uzatma hükmünün şeffaflık ilkesine aykırılık nedeniyle geçersiz olduğuna karar vermiştir. Bu ilke, franchise sözleşmeleri de dahil olmak üzere diğer sözleşmeler bakımından da geçerlidir. Somut olayda BGH, sözleşmenin başlangıç tarihi ve dolayısıyla fesih bildirimi süresinin sona ereceği tarih konusunda giderilemeyen bir belirsizlik bulunduğunu tespit etmiştir. BGH’ye göre, fesih bildiriminin yapılabileceği son tarihin açıkça belirlenememesi, sözleşme tarafının fesih hakkını etkili şekilde kullanmasını engellemektedir. Bu tür bir hüküm geçersizdir.
Bu nedenle, franchise sözleşmelerinde sözleşmenin başlangıcı ve feshi ya da sözleşme süresinin sona ermesi konusunda açık hükümler bulunmalıdır.

Bu nedenle franchise sözleşmelerinde sözleşmenin başlangıcı, feshi ve sözleşme süresinin sona ermesine ilişkin açık hükümler bulunmalıdır. Ayrıca, genel işlem şartlarına ilişkin BGH VII ZR 308/16 sayılı karar da dikkat çekicidir. Bu kararda, bir kupon kitapçığı yayımlayan şirketin genel işlem şartlarında yer alan sabit tutarlı cezai şart hükmü geçersiz kabul edilmiştir. BGH’ye göre öngörülen yaptırım, küçük çaplı sözleşme ihlalleri bakımından dahi orantısız sonuçlar doğurmakta ve bu nedenle karşı tarafı dürüstlük kuralına aykırı biçimde makul olmayan ölçüde dezavantajlı duruma düşürmektedir.

Bu bağlamda, ya her bir sözleşme ihlaline göre özel olarak düzenlenmiş hükümler öngörülmesi — bunun kapsamlı hâle gelerek uygulamada elverişsiz olabileceği dikkate alınarak — ya da franchise verenin somut olayın koşullarını göz önünde bulundurarak cezai şartın miktarını makul takdir yetkisi çerçevesinde belirlemesine imkan tanıyan bir hüküm düzenlenmesi tavsiye edilmektedir.