Anayasa Mahkemesi’nin yakın tarihli bir kararı ve İnovasyon ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2021 sonbaharında başlattığı olağanüstü hedefli denetimlerin ardından, çalışma süresi biriktirme sistemi ve uygulamadaki ayrıntıları yeniden gündeme gelmiştir. Aşağıda, birçok işveren tarafından sıklıkla kullanılan ve Macaristan İş Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenen bu hukuki kurumu inceliyoruz.
1. “Çalışma Süresi Biriktirme” ile Neyi Kastediyoruz?
Çalışma süresi biriktirme sistemi, işverenin çalışanların her bir iş gününde kaç saat çalışacağını önemli ölçüde esnek biçimde belirleyebildiği daha uzun bir referans dönemidir. Bu sistem, işverenler açısından önemli bir iş organizasyonu aracıdır. Çalışma süresinin eşit olmayan şekilde planlanabilmesi, değişken iş yüklerinin etkili biçimde yönetilmesini sağlar. Tipik olarak, belirli dönemlerde işlerin tamamlanması için sekiz saatlik olağan çalışma gününden daha uzun süre çalışılması gerekirken, diğer dönemlerde günlük iş yükü sekiz saatin önemli ölçüde altında kalabilir.
2. Çalışma Süresi Biriktirme Sistemi Nasıl Belirlenir?
Çalışma süresi biriktirme dönemi belirlenirken esas alınan nokta, genel çalışma düzenindeki günlük ve haftalık çalışma süresidir. Bu süre, haftada beş gün ve günde sekiz saat olmak üzere toplam 40 saattir. Çalışma süresi biriktirme sistemi kapsamında, haftada 40 saat/beş gün esasının tüm dönem boyunca ortalama olarak karşılanması gerekir. Bununla birlikte, günlük çalışma süresi dört ila 12 saat arasında belirlenebilir ve haftalık çalışma süresi 48 saati aşamaz.
Pratik bir örnek vermek gerekirse, dört haftalık bir çalışma süresi biriktirme döneminde işveren, çalışanın çalışma süresini ilk hafta 48 saat, ikinci hafta 36 saat, üçüncü hafta 36 saat ve dördüncü ve son hafta 40 saat olacak şekilde düzenleyebilir. Bu örnek aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
1. Hafta | Pazartesi: 12 | Salı: 8 | Çarşamba: 6 | Perşembe: 10 | Cuma: 12 | Cumartesi: Dinlenme günü | Pazar: Dinlenme günü | Toplam: 48
2. Hafta | Pazartesi: 6 | Salı: 6 | Çarşamba: 10 | Perşembe: 8 | Cuma: 6 | Cumartesi: Dinlenme günü | Pazar: Dinlenme günü | Toplam: 36
3. Hafta | Pazartesi: 8 | Salı: 8 | Çarşamba: 4 | Perşembe: 10 | Cuma: 6 | Cumartesi: Dinlenme günü | Pazar: Dinlenme günü | Toplam: 36
4. Hafta | Pazartesi: 8 | Salı: 6 | Çarşamba: 10 | Perşembe: 8 | Cuma: 8 | Cumartesi: Dinlenme günü | Pazar: Dinlenme günü | Toplam: 40
Yukarıdaki örnekte çalışan, dört haftalık çalışma süresi biriktirme dönemi boyunca haftada ortalama 40 saat çalışmıştır. Günlük ve haftalık çalışma süreleri ise mevcut iş yüküne göre esnek biçimde belirlenmiştir.
Genel kural olarak, çalışma süresi biriktirme dönemi işveren tarafından tek taraflı olarak belirlenir. Bu dönemin azami süresi genellikle dört ay veya 16 haftadır. Dolayısıyla yukarıda açıklanan çalışma süresine ilişkin şartların bu dönem boyunca ortalama olarak yerine getirilmesi gerekir.
Özel kurallar uyarınca, genç çalışanlar bakımından çalışma süresi biriktirme dönemi en fazla bir hafta olabilir. Buna karşılık, çok vardiyalı çalışma, mevsimlik çalışma veya hazır bulunmayı gerektiren faaliyetler gibi belirli çalışma biçimlerinde bu süre altı ay veya 26 haftaya kadar çıkabilir. Objektif, teknik veya iş organizasyonuna ilişkin nedenlerle gerekçelendirilmesi hâlinde süre 36 aya kadar uzatılabilir. Bu durumda çalışma süresi biriktirme dönemi toplu iş sözleşmesine dayanılarak belirlenir. Anayasa Mahkemesi’nin yakın tarihli kararına göre (18/2021 (V. 27.) AB sayılı Karar), 36 aylık çalışma süresi biriktirme döneminde 12 aylık bir referans dönemi uygulanır. Buna göre, ortalama haftalık çalışma süresine ilişkin şartların 12 aylık dönem içinde karşılanması gerekir.
3. Çalışma Süresi Biriktirme Sistemi Kimler İçin ve Neden Uygulanmaya Değer?
Çalışma süresi biriktirme sisteminin sağladığı esneklik; ulaşım, mevsimlik işler ve evden çalışma gibi alanlarda çalışanlar bakımından özellikle yararlıdır. Bu tür işlerde belirli bir günde tam olarak kaç saatlik çalışma gerekeceğini önceden belirlemek çoğu zaman zordur. İşin yerine getirilmesi için gereken çalışma süresi, geleneksel sekiz saatlik günlük çalışma düzenine kıyasla daha geniş sınırlar içinde ve yapılacak işe göre belirlenebilir. Bu sistem sayesinde işveren, yapılacak iş bulunmadığı hâlde çalışana ücret ödemek zorunda kalacağı veya sekiz saatten uzun süren bir işin ancak fazla çalışma ücreti ödenerek tamamlanabileceği durumları azaltabilir.
4. Çalışma Süresi Biriktirme Uygulamasını Hayata Geçirirken Çalışanlar ve İşverenler Nelere Dikkat Etmelidir?
Yeni çalışanların, çalışma süresi biriktirme sistemini içeren bir iş sözleşmesiyle işe alınması mümkündür. Ancak bu durumda iş sözleşmesinin hazırlanmasında özel dikkat gösterilmesi gerekir. Tarafların mevcut bir çalışanın sözleşmesini çalışma süresi biriktirme sistemini kapsayacak şekilde değiştirmek istemeleri hâlinde de aynı husus geçerlidir. Macaristan İş Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenen bu hukuki kurumun bir diğer önemli yönü, çalışma süresi biriktirme sistemi kapsamında çalışan bir kişinin iş ilişkisinin sona erdirilmesidir. Bu durumlarda özel ve ayrıntılı kurallar uygulanmaktadır.
Özet
Yukarıda belirtildiği üzere, çalışma süresi biriktirme sistemini içeren bir iş sözleşmesinin hazırlanması, mevcut bir sözleşmenin bu doğrultuda değiştirilmesi veya bu sistem kapsamında çalışan kişilerin iş ilişkilerinin sona erdirilmesi, iş hukukunun özel uzmanlık gerektiren konuları arasındadır. Bu konu sizi işveren veya çalışan olarak ilgilendiriyorsa, lütfen hukuk büromuzla iletişime geçmekten çekinmeyin.
English (UK) 
Magyar 
Deutsch 
Türkçe 
Español 
Català