Tüketiciler İçin Daha Kolay, İşletmeler İçin Daha Zor – Ocak 2022’den İtibaren Yürürlüğe Girecek Yeni Tüketici Koruma Kuralları

Haziran 2021’de Hükümet, 373/2021 (VI. 30.) sayılı yeni Tüketicinin Korunması Hakkında Hükümet Kararnamesi’ni kabul etti. İlgili Avrupa Birliği direktiflerini de dikkate alan düzenlemenin temel hükümleri 1 Ocak 2022 tarihinde yürürlüğe girecektir. Yeni dayanıklı tüketim mallarına ilişkin zorunlu garanti kurallarını değiştiren hükümler ise 1 Temmuz 2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kararname, başta perakendeciler ve üreticiler olmak üzere işletmeleri etkilemektedir. Düzenlemenin kapsamına dijital içerik ve dijital hizmetlerin sağlanmasına ilişkin sözleşmeler de girmektedir.

1. Gelecekte, hizmetin kusurlu yerine getirilmesi durumunda tüketicilerin elinde hangi seçenekler bulunacak?
Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte, tüketiciler ile işletmeler arasındaki sözleşmelere ilişkin ayrıntılı kuralları düzenleyen 45/2014 (II. 26.) sayılı Hükümet Kararnamesi elbette yürürlükte kalacaktır. 1 Ocak tarihinden itibaren tüketiciler, kusurlu ifa hâlinde gönüllü olarak sunulan garanti kapsamındaki haklarını kullanmak için doğrudan işletmeye başvurabilecek ve ürünün onarılmasını veya değiştirilmesini talep edebileceklerdir. Tüketiciler lehine getirilen bir diğer yenilik ise, aksi ispat edilmedikçe, malın tesliminden itibaren bir yıl içinde ortaya çıkan herhangi bir ayıbın teslim tarihinde zaten mevcut olduğunun kabul edilmesidir. Bunun tek istisnası, bu karinenin malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmadığı durumlardır. Bu bir yıllık süre boyunca, hem gönüllü hem de zorunlu garantiler bakımından ayıba ilişkin ispat yükü işletmeye aittir. Dolayısıyla bu kural, başka bir nedenle yasal garanti kapsamında olup olmadığına bakılmaksızın tüm ürünler için geçerlidir. Tüketici, üreticiye karşı ileri sürdüğü ürün sorumluluğu taleplerini ispat etmekle yükümlüdür. Buna karşılık, üreticinin verdiği garanti süresi içinde ortaya çıkan kusurlu ifa bakımından ispat yükü üreticiye aittir. Ancak gönüllü garantiler, dayanıklı tüketim mallarının satış fiyatına bağlı olarak satıcı işletmelere getirilen zorunlu garantilerle karıştırılmamalıdır. Tüketicinin bir ayıbı tespit ederek bildirmesi hâlinde işletme, ancak ayıbın teslimden sonra ortaya çıkan bir nedenden kaynaklandığını ispat ederek garanti kapsamındaki sorumluluktan kurtulabilir.

2. Yasal garanti haklarındaki değişiklikler
Yasal garanti hakları arasındaki ilişki bakımından Hükümet Kararnamesi, Medeni Kanun’u tamamlayan kurallar getirmektedir. Yeni düzenlemeye göre, 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren işletmenin ürünü onarmaması veya değiştirmemesi, bunu reddetmesi ya da malın geri alınmasına ilişkin masrafları üstlenme yükümlülüğünü yerine getirmemesi hâlinde tüketici, bedelde indirim talep edebilir veya sözleşmeyi feshedebilir. Aynı haklar, işletmenin malı sözleşmeye uygun hâle getirmeye çalışmasına rağmen ayıbın yeniden ortaya çıkması hâlinde de kullanılabilir. Ayrıca ayıbın derhâl bedel indirimi veya sözleşmenin feshedilmesini gerektirecek ölçüde ciddi olması durumunda da bu haklar kullanılabilir. İşletmenin malı sözleşmeye uygun hâle getirmeyeceğinin açık olması veya bunu makul bir süre içinde ve tüketici açısından önemli bir rahatsızlığa yol açmadan gerçekleştiremeyecek olması hâlinde de aynı durum geçerlidir. Tüketici sözleşmeyi feshetme hakkını kullanırsa işletme, malın iadesinden doğan masrafları karşılamak ve ürünün satın alma bedelini tüketiciye iade etmek zorundadır.

3. Gönüllü garantiler konusunda bundan sonra ne olacak?
Yasal haklar ve ürün sorumluluğundan doğan hakların yanı sıra, ürünlerinin dayanıklılığına ilişkin üretici garantisi sunan işletmeler, tüketicilerin erişimine bir garanti beyanı sunmak zorundadır. Bu beyan, Kararnamede öngörülen içeriğe sahip olmalı, açık ve anlaşılır bir dille ve Macarca hazırlanmalıdır. Garanti beyanı, zorunlu garanti kapsamında satıcının tüketiciye vermesi gereken garanti belgesiyle karıştırılmamalıdır. Kararname, ürün dayanıklılığını açıkça tanımlamaktadır. Buna göre dayanıklılık, ürünün normal kullanım koşullarında gerekli işlevlerini ve performansını sürdürme kabiliyetidir. Garanti beyanında, garanti yükümlülüğü altındaki kişinin adı ve adresi, garanti kapsamındaki ürünler, garantiden yararlanmak için izlenecek prosedür ve garanti koşulları yer almalıdır. Ayrıca garantinin tüketicinin yasal garanti haklarını etkilemediği de belirtilmelidir.

Özet
Yeni düzenleme incelendiğinde, hâlihazırda yeterince karmaşık olan bu hukuk alanının daha da kapsamlı hâle geldiği görülmektedir. Bu nedenle, mevcut hükümler ile yürürlüğe girecek yeni kuralların oluşturduğu yapının doğru değerlendirilmesi için hukuki destek alınması tavsiye edilmektedir. İster işletme ister tüketici olarak hukuki desteğe ihtiyaç duyuyorsanız, hukuk büromuzla iletişime geçmekten çekinmeyin.