Etkinlik Ayrıntıları:

Tarih: 24–27 Temmuz 2019

I. Kademeli Dava Hakkında Genel Bilgiler 

Alman Medeni Usul Kanunu’nun (ZPO) § 254 hükmünde düzenlenen kademeli dava, distribütörlük hukuku ve özellikle ticari acentelik hukuku bakımından büyük önem taşımaktadır. Uygulamada karşılaşılan tipik uyuşmazlıklar arasında ticari acentenin komisyon alacağı talepleri yer almaktadır.

Bu tür taleplerin miktarının belirlenebilmesi için öncelikle belirli bilgilere ihtiyaç duyulur ve bu bilgiler davanın ilk aşamasında talep edilir. İlk aşamada elde edilen bilgiler esas alınarak ikinci aşamada alacak talebi ileri sürülür. Talebin ZPO § 253 II No. 2 uyarınca kesin olarak belirlenmesi de ancak bu aşamada gereklidir.

Münih Yüksek Bölge Mahkemesinin 11 Nisan 2018 tarihli kararında da (7 U 1972/17) bu yöntem uygulanmıştır. Davanın ilk aşamasında hesap dökümünün verilmesi, ikinci aşamasında ise bu hesap dökümüne dayanılarak miktarı belirlenen komisyon alacağının ödenmesi talep edilmiştir.

Üç aşamalı dava da uygulamada oldukça yaygındır. Bu durumda bilgi edinme aşaması ile alacağın ileri sürülmesi arasına ek bir aşama girer. Davacı, kendisine verilen bilgilerin doğruluğu konusunda güvence sağlamak amacıyla bu aşamada yemin yerine geçen beyanın verilmesini talep eder.

II. Diğer Usulî Hususlar

Kademeli dava, birbiriyle bağlantılı taleplerin ayrı davalarda karara bağlanması yerine aynı dava kapsamında incelenmesine imkân tanıyarak usul ekonomisine hizmet eder.

Kademeli dava, ZPO § 260 uyarınca objektif dava yığılmasının özel bir hâlidir. Bütün talepler derdest olmakla birlikte aynı anda değil, sırasıyla karara bağlanır. İstisnai olarak, bilgi talebinin incelenmesi sırasında esas talebin hukuki dayanaktan yoksun olduğu ortaya çıkarsa birden fazla aşama birlikte ele alınarak tek bir karar verilebilir (Alman Federal Yargıtayı, 28 Kasım 2001, VII ZR 37/01). Kural olarak ilk iki aşama hakkında kısmi karar, üçüncü aşama — tipik olarak ödeme talebi — hakkında ise nihai karar verilir. Talebin reddedilmesi hâlinde kanun yollarına başvurulabilir. Bir aşamaya ilişkin kanun yoluna başvurulması diğer aşamalardaki talepleri etkilemez.

Nihai kararda yargılama giderleri hakkında tek bir karar verilir. Bununla birlikte, hâkim görüşe göre her bir aşamaya ilişkin giderler ZPO § 91 ve devamı hükümleri uyarınca ayrı ayrı hesaplanır.

III. Dava Taleplerine İlişkin Ek Hususlar; Satış Aracıları Bakımından Ayrım

Ticari acentelerle yaşanan uyuşmazlıklarda sıklıkla komisyon hesaplaşması ve ticari defterlerden hesap özeti verilmesi konuları gündeme gelir. Müvekkilin zorunlu hesap verme yükümlülüğünü gereği gibi yerine getirdiği konusunda haklı şüpheler bulunması hâlinde, ilk ve ikinci aşamadaki talepler birlikte ileri sürülebilir. Üçüncü aşamada ise davacı, hesap özeti sonucunda ticari acenteye ödenmesi gereken tutarın faiziyle birlikte ödenmesini ve varsa HGB § 89b kapsamındaki diğer taleplerini ileri sürer.

Bununla birlikte, ilk aşamada hem hesaplaşmanın hem de ticari defterlerden hesap özeti verilmesinin birlikte talep edilmesi zorunlu değildir; hesaplaşma daha önce yapılmış olabilir. Böyle bir durumda davacı ticari acente, kademeli dava kapsamında davalının sırasıyla aşağıdaki edimleri yerine getirmesini talep edebilir:

1) HGB § 87c II uyarınca, ilgili dönemde davalı ile teslimat adresi davacının ticari acente olarak sorumlu olduğu bölgede bulunan müşteriler arasında gerçekleştirilen tüm işlemlere ilişkin düzenli ve anlaşılır bir ticari defter hesap özeti sunulması; bu özetin en azından müşterinin kimliği ve siparişe ilişkin bilgiler gibi gerekli verileri içermesi;

2) gerekli olması hâlinde, 1) numaralı talep kapsamında sunulan hesap özetinin doğruluğu ve eksiksizliğinin yemin yerine geçen beyanla teyit edilmesi;

3) ticari defter hesap özetinin ve gerektiğinde 2) numaralı talep kapsamındaki beyanın sunulmasının ardından belirlenecek komisyon ve diğer tazminat alacaklarının, dava açılmasından itibaren geçerli temel faiz oranının 9 puan üzerinde faizle birlikte davacıya ödenmesi.

Bayiler bakımından durum ticari acentelerden bir ölçüde farklıdır. Bayilik uyuşmazlıklarında da ZPO § 254 uyarınca kademeli dava açılması mümkündür. Ancak bayi genellikle komisyon yerine ticari kâr marjı elde ettiğinden, kural olarak komisyon hesaplaşması veya ticari defterlerden hesap özeti verilmesi yükümlülüğü bulunmaz. Yetkili bayinin bilgi talepleri ise örneğin BGB §§ 242 ve 666 hükümlerinden doğabilir. Bu talepler, HGB § 89b kapsamındaki denkleştirme taleplerinin hazırlanması bakımından önem taşıyabilir (Düsseldorf Bölge Mahkemesi, 28 Ağustos 2015 tarihli kısmi karar, 33 O 119/12). Benzer esaslar franchise alanlar bakımından da geçerlidir. Komisyoncular bakımından ise durum daha karmaşıktır. Uygulamada özellikle HGB § 87c I hükmünün kıyasen uygulanması suretiyle komisyon hesaplaşmasının sunulmasına ilişkin talep önem taşımaktadır. Buna karşılık, ticari defter hesap özetinin verilmesi veya ticari defterlerin incelenmesi gibi bilgi alma hakları genellikle önem taşımaz. Bunun nedeni, komisyoncunun komisyon hakkına temel oluşturan işlemleri kendi adına gerçekleştirmesi ve dolayısıyla komisyonun hesaplanması bakımından gerekli koşulları zaten bilmesidir. Bölge komisyonuna ilişkin HGB § 87 II hükmünün kıyasen uygulandığı durumlar bunun istisnasını oluşturabilir.

IV. Son Pratik Notlar

Kademeli dava, bilgi edinme talebi ile eda talebinin usul ekonomisine uygun biçimde aynı dava kapsamında birleştirilmesini sağlayan yararlı bir araçtır. Özellikle HGB §§ 87c ve 89b kapsamındaki taleplerde, kademeli davanın bağımsız komisyon ve denkleştirme taleplerine alternatif olup olmadığı değerlendirilmelidir. Kademeli davanın yapısı dikkatle belirlenmeli; hangi aşamaların gerekli veya uygun olduğunun tespiti için somut olayın koşulları ayrıntılı biçimde incelenmelidir.

Uygulamada sıklıkla gözden kaçan bir husus, ticari acentenin ticari defterlerden hesap özeti talep etmek için gerekli bilgi edinme veya hukuki korunma menfaatine sahip olmayabileceğidir. Hannover Bölge Mahkemesi de 7 Şubat 2011 tarihli kararında (23 O 4512/99-128), HGB § 87c II uyarınca hesap özeti talebinin, ticari acentenin ekonomik menfaatleri açısından önem taşıyabilecek olguların ortaya çıkma ihtimalini gerektirdiğini belirtmiştir. Ticari acente gerekli tüm bilgilere zaten sahipse ayrıca hesap özetine ihtiyaç bulunmadığından hukuki korunma menfaati de mevcut değildir.

Aynı şekilde, ticari acentenin ödeme talebi bakımından herhangi bir önem taşımayan bilgiler de talep edilemez.

Berlin Yüksek Bölge Mahkemesi ve Hannover Bölge Mahkemesi ayrıca ticari defter hesap özeti taleplerinin hangi durumlarda hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olabileceğine ilişkin ölçütler geliştirmiştir (KG Berlin, 15 Mayıs 2006, 23 U 96/05; LG Hannover, 7 Şubat 2001, 23 O 4512). Bu nedenle, bu tür taleplerin mahkemede her durumda başarıyla sonuçlanacağı varsayılamaz. Şirketler açısından somut olayın koşullarının ayrıntılı biçimde incelenmesi ve gerektiğinde hukuki destek alınması önem taşımaktadır.

L. Nagy
Avukat(Almanya)
Uluslararası Ticaret Hukuku Uzmanı
Ticaret ve Şirketler Hukuku Uzmanı

T. +49 911 9360090
Laszlo.nagy@nzp.de

NZP NAGY LEGAL, uluslararası ve sınır ötesi hukuki konularda müvekkillerine kapsamlı danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır. Uluslararası ekibimiz, farklı hukuk sistemlerini ilgilendiren süreçlerde müvekkillerimize güvenilir ve etkin hukuki destek sağlamaktadır. Bizimle iletişime geçin.

Hukuk Bülteni

[/et_pb_text][et_pb_contact_form global_parent=”25119″ captcha=”off” email=”laszlo.nagy@nzp.de” custom_message=”Newsletterbestellung:||et_pb_line_break_holder||Vorname des Absenders: %%Vorname%%.||et_pb_line_break_holder||Name des Absenders: %%Name%%||et_pb_line_break_holder||E-Mail-Adresse: %%Email%%” success_message=”Thank your for subscribing! ” submit_button_text=”Subscribe to newsletter” form_background_color=”#ffffff” input_border_radius=”0px” module_id=”et_pb_contact_form_1″ _builder_version=”3.0.73″ form_field_font=”|on|||” form_field_font_size=”14px” form_field_line_height=”1em” custom_button=”on” button_text_size=”14px” button_border_width=”0px” button_letter_spacing=”0px” button_use_icon=”on” button_icon=”%%%” button_bg_color_hover=”rgba(0,0,0,0)” button_border_radius_hover=”0px” button_letter_spacing_hover=”0px”] [et_pb_contact_field field_id=”Vorname” field_title=”First name” allowed_symbols=”letters” required_mark=”off” fullwidth_field=”on” field_background_color=”#f2f2f2″ _builder_version=”3.0.47″ form_field_font=”||||” form_field_letter_spacing=”1px”][/et_pb_contact_field][et_pb_contact_field field_id=”Name” field_title=”Last name” fullwidth_field=”on” field_background_color=”#f2f2f2″ _builder_version=”3.0.47″ form_field_font=”||||” form_field_font_size=”15″ form_field_font_size_tablet=”15″ form_field_font_size_phone=”15″ form_field_letter_spacing=”1px” form_field_letter_spacing_tablet=”1px” form_field_letter_spacing_phone=”1px” form_field_line_height_tablet=”1.4em” form_field_line_height_phone=”1.4em”][/et_pb_contact_field][et_pb_contact_field field_id=”Email” field_title=”E-mail” field_type=”email” fullwidth_field=”on” field_background_color=”#f2f2f2″ _builder_version=”3.0.47″ form_field_font=”||||” form_field_letter_spacing=”1px” form_field_letter_spacing_tablet=”1px” form_field_letter_spacing_phone=”1px” form_field_line_height_tablet=”1.4em” form_field_line_height_phone=”1.4em”][/et_pb_contact_field] [/et_pb_contact_form][/et_pb_column][/et_pb_row][/et_pb_section]