Almanya’daki servet vergisi uygulaması, Macaristan Anayasa Mahkemesi içtihadı ve Avrupa hukuku, yeni düzenleme planları açısından ne anlama gelebilir?

Macaristan şu anda yeni bir servet vergisinin yürürlüğe konulmasını tartışıyor. Bu durum siyasi ve ekonomik soruların yanı sıra temel bir hukuki soruyu da gündeme getiriyor: Böyle bir servet vergisi Macaristan Anayasası’na aykırı olabilir mi?

Almanya bu konuda özellikle açıklayıcı bir karşılaştırma sunmaktadır. Alman Federal Anayasa Mahkemesinin o dönemde yürürlükte bulunan düzenlemeleri Anayasa’ya aykırı bulmasının ardından, Almanya’da 1997 yılından bu yana servet vergisi uygulanmamaktadır.

Ancak Almanya’daki karar sıklıkla yanlış yorumlanmaktadır: Federal Anayasa Mahkemesi, servet vergisinin kendisini anayasaya aykırı ilan etmemiştir. Anayasa’ya aykırı bulunan husus, verginin somut düzenleniş biçimi, özellikle farklı varlık türlerinin farklı esaslara göre değerlenmesiydi.

Bu ayrım, Macaristan’da planlanan yeni servet vergisi açısından da belirleyici olabilir.

Almanya Neden 1997’den Beri Servet Vergisi Uygulamıyor?

Bu konudaki emsal karar, Federal Anayasa Mahkemesinin 22 Haziran 1995 tarihli kararıdır – 2 BvL 37/91 (BVerfGE 93, 121).

Uyuşmazlığın temelinde varlıkların vergisel değerlemesi bulunmaktaydı.

Finansal varlıklar ve diğer malvarlığı unsurları nispeten güncel değerler üzerinden değerlendirilirken, gayrimenkuller “Einheitswerte” olarak adlandırılan ve uzun süredir güncellenmemiş standart değerler üzerinden değerlenmeye devam ediyordu. Batı Almanya’da bu değerler esas itibarıyla 1964 yılındaki piyasa koşullarına dayanıyordu.

Bunun sonucunda ekonomik değeri aynı olan malvarlığı unsurları vergisel açıdan önemli ölçüde farklı muameleye tabi tutulabiliyordu.

Dolayısıyla servetinin önemli bir kısmı gayrimenkullerden oluşan bir vergi mükellefi, aynı ekonomik değerde menkul kıymetlere sahip başka bir vergi mükellefine kıyasla önemli ölçüde daha avantajlı bir konumda bulunabiliyordu.

Federal Anayasa Mahkemesi, bu durumun Alman Anayasası’nın 3. maddesinin 1. fıkrasında güvence altına alınan genel eşitlik ilkesini ihlal ettiğine hükmetmiştir.

Servet Vergisinin Kendisi Anayasaya Aykırı Değildi

Bu husus, günümüzdeki tartışma açısından özellikle önemlidir.

Federal Anayasa Mahkemesi, dönemsel bir servet vergisinin niteliği gereği Anayasa ile bağdaşmadığı yönünde bir karar vermemiştir.

Bunun yerine Mahkeme, özellikle aşağıdaki unsurların bir araya gelmesini Anayasa’ya aykırı bulmuştur:

• farklı değerleme yöntemleri;
• güncelliğini yitirmiş gayrimenkul değerleri;
• farklı varlık türleri bakımından ortaya çıkan önemli vergi yükü farklılıkları.

Bu nedenle Alman yasama organının, ilke olarak, Anayasa’ya uygun bir değerleme sistemine dayanan yeni bir servet vergisi düzenlemesi kabul etmesi mümkündü.

Mahkeme, mevcut hükümlerin 31 Aralık 1996 tarihine kadar uygulanmasına izin vermiştir. Bu tarihten sonra yeni bir düzenleme kabul edilmediğinden, Almanya’da 1997 yılından bu yana servet vergisi uygulanmamaktadır.

Dolayısıyla Federal Anayasa Mahkemesinin “servet vergisini kaldırdığı” yönündeki yaygın ifade hukuken isabetli değildir.

Servet Vergileri Bakımından Anayasal Bir Üst Sınır Var mı?

Alman kararına ilişkin tartışmalarda “yarı yarıya bölüşüm ilkesi” olarak ifade edilebilecek Halbteilungsgrundsatz kavramına da sıklıkla atıfta bulunulmaktadır.

Federal Anayasa Mahkemesi 1995 tarihli kararında, dönemsel servet vergisinin genel olarak malvarlığından elde edilen gelirlerden karşılanabilecek ve malvarlığının özünü zaman içinde tüketmeyecek şekilde düzenlenmesi gerektiği yönünde değerlendirmelerde bulunmuştur.

Ancak bu yaklaşım, vergi yükü bakımından anayasal düzeyde katı bir üst sınır bulunduğu anlamına gelmemektedir.

Federal Anayasa Mahkemesi daha sonraki içtihadında, vergi yükünün yarı yarıya paylaşılmasını öngören genel ve bağlayıcı bir anayasal ilkenin bulunmadığını açıklığa kavuşturmuştur.

Bu nedenle belirleyici olan; ilgili vergi matrahı, uygulanacak vergi oranı ve verginin mükellef üzerinde doğurduğu fiili yükün birlikte değerlendirilmesidir.

Macaristan’da Ne Planlanıyor?

Mevcut bilgilere göre Macaristan’da yıllık bir net servet vergisinin yürürlüğe konulması planlanmaktadır.

Tartışılan model özellikle aşağıdakileri öngörmektedir:

• 1 milyar HUF tutarında net servet eşiği;
• bu eşiği aşan kısım için %1 oranında vergi;
• 100 milyar HUF’yi aşan kısım için %1,5 oranında vergi.

Mevcut taslak çerçevesinde dikkate alınabilecek malvarlığı unsurları arasında gayrimenkuller, menkul kıymetler, finansal yatırımlar, şirket payları, belirli yüksek değerli taşınırlar ve ilke olarak yurt dışında bulunan varlıklar yer almaktadır.

Belgelendirilebilen borç ve yükümlülüklerin net servetin hesaplanmasında indirim konusu yapılabilmesi öngörülmektedir.

Bununla birlikte, düzenlemenin anayasal açıdan nihai değerlendirmesi kabul edilecek kanun hükümlerine, özellikle de farklı malvarlığı unsurlarının değerlemesine ilişkin kurallara bağlı olacaktır.

Macaristan Daha Önce Servet Vergisine İlişkin Bir Anayasal Sorunla Karşı Karşıya Kalmıştı

Özellikle dikkat çekici olan husus, Macaristan Anayasa Mahkemesinin (Alkotmánybíróság) 2010 yılında servete dayalı bir vergilendirme düzenlemesini incelemiş olmasıdır.

Mahkeme, 8/2010 (I. 28.) AB sayılı kararında belirli yüksek değerli malvarlığı unsurlarının vergilendirilmesine ilişkin düzenlemeleri değerlendirmiştir.

Bu davada da Anayasa Mahkemesi, servete dayalı vergilendirmenin kendisini anayasaya aykırı ilan etmemiştir.

Temel sorun, konut amaçlı gayrimenkullerin vergilendirilmesine ilişkin düzenlemenin somut yapısından kaynaklanıyordu.

Vergi mükelleflerinin gayrimenkullerinin piyasa değerini kendilerinin belirlemesi gerekiyordu. Bununla birlikte mevzuat, söz konusu değerin güvenilir ve öngörülebilir şekilde belirlenmesini sağlayacak yeterince açık ve kesin bir yöntem öngörmüyordu.

Vergi idaresinin daha sonra farklı bir değer tespit etmesi hâlinde ise vergi mükellefleri önemli vergisel sonuçlar ve yaptırımlarla karşı karşıya kalabiliyordu.

Anayasa Mahkemesi, objektif olarak belirsiz bir piyasa değerinin tespitinden kaynaklanan riskin bu şekilde vergi mükellefine yüklenmesini hukuki belirlilik ve hukuk devleti ilkeleri bakımından sorunlu bulmuştur.

Bu karar, Macaristan’da planlanan yeni servet vergisinin anayasal değerlendirmesi bakımından son derece önemli olabilir.

Macaristan’ın Yeni Servet Vergisinin Anayasal Riskleri Nelerdir?

Macaristan Anayasası (Alaptörvény) kapsamında servet vergisi, niteliği gereği yasaklanmış bir vergi türü değildir.

Bununla birlikte, böyle bir verginin somut düzenleniş biçiminin belirli anayasal gereklilikleri karşılaması gerekir.

1. Farklı Varlık Türlerine Eşit Muamele

Almanya örneğinde olduğu gibi, farklı varlık türlerinin yapısal olarak farklı değerleme esaslarına tabi tutulması önemli bir anayasal sorun yaratabilir.

Halka açık şirketlerin paylarının değerlemesi nispeten kolaydır: Genellikle güncel bir piyasa fiyatı bulunmaktadır.

Buna karşılık değerleme, özellikle aşağıdaki varlıklar bakımından önemli ölçüde daha karmaşık olabilir:

• halka açık olmayan şirketlerdeki paylar;
• aile şirketleri;
• azınlık payları;
• emsal işlem veya karşılaştırılabilir piyasa verisi bulunmayan gayrimenkuller;
• sanat eserleri;
• trust yapıları veya vakıflar aracılığıyla tutulan varlıklar;
• karmaşık yabancı mülkiyet yapıları.

Bu tür varlıkların sistematik olarak farklı değerleme esaslarına tabi tutulması, anayasal eşitlik ilkesi bakımından sorun yaratabilir.

Bu noktada, Alman Federal Anayasa Mahkemesinin 1995 tarihli kararıyla açık bir paralellik bulunmaktadır.

2. Değerlemede Hukuki Belirlilik

Macaristan açısından varlıkların değerlemesinde hukuki belirlilik daha da önemli olabilir.

Vergi mükelleflerinin, vergi beyannamelerinde hangi değeri beyan etmeleri gerektiğini makul bir kesinlikle belirleyebilmeleri gerekir.

Örneğin vergi mükellefinin borsada işlem görmeyen bir şirketin piyasa değerini kendi imkanlarıyla tahmin etmek zorunda bırakıldığı, vergi idaresinin yıllar sonra önemli ölçüde daha yüksek bir değer belirleyebildiği ve aradaki farkın otomatik olarak ağır yaptırımlara yol açtığı bir sistem anayasal açıdan özellikle sorunlu olabilir.

Macaristan Anayasa Mahkemesinin 8/2010 (I. 28.) AB sayılı kararında ele aldığı temel sorunlardan biri de değerleme konusundaki belirsizliğin doğurduğu riskin vergi mükellefine yüklenmesiydi.

Bu nedenle anayasal açıdan sağlam bir düzenlemenin özellikle aşağıdaki unsurları içermesi gerekir:

• açık ve öngörülebilir değerleme yöntemleri;
• şeffaf değerleme kriterleri;
• makul tolerans aralıkları;
• etkili idari ve yargısal başvuru yolları.

3. Mülkiyet Hakkının Korunması ve Mülksüzleştirici Etki

Bir verginin uygulanması, fiilen karşılıksız şekilde mülkiyetten yoksun bırakma sonucunu doğurmamalıdır.

Macaristan Anayasa Mahkemesi, yerel emlak vergilerine ilişkin yakın tarihli içtihadında, bir verginin vergilendirilen malvarlığının değerini nispeten kısa bir süre içinde tüketebilecek düzeye ulaşmasının anayasal açıdan sorun yaratabileceğini ortaya koymuştur.

%1 ve %1,5 oranlarının tek başına böyle bir etki doğurduğu söylenemez.

Bununla birlikte, belirli durumlarda önemli sorunlar ortaya çıkabilir.

Örneğin bir vergi mükellefi, kendisine buna karşılık gelen bir nakit akışı sağlamayan yüksek değerli bir işletmenin veya gayrimenkulün sahibi olabilir.

Her yıl tahsil edilen bir servet vergisi, bu durumda önemli bir likidite baskısı yaratabilir.

Bu nedenle anayasal değerlendirme bakımından özellikle aşağıdaki mekanizmalar önem taşıyabilir:

• verginin ertelenmesine ilişkin düzenlemeler;
• taksitlendirme imkanları;
• mali güçlük hallerine ilişkin istisnai hükümler;
• likit olmayan varlıklara yönelik özel düzenlemeler.

4. Mali Güce Göre Vergilendirme

Macaristan Anayasası’nın XXX. maddesi, kamu giderlerine katkı yükümlülüğünü kişinin mali gücü ve ekonomiye katılımıyla ilişkilendirmektedir.

Yüksek bir vergilendirme eşiğine sahip kademeli bir servet vergisi, ilke olarak bu anayasal esas çerçevesinde gerekçelendirilebilir.

Yasama organı vergilendirme alanında geniş bir takdir yetkisine sahiptir.

Ancak bu takdir yetkisi sınırsız değildir. Vergisel ayrımların keyfi hâle geldiği veya vergi mükellefinin gerçek mali gücünün yeterince dikkate alınmadığı durumlarda anayasal sorunlar ortaya çıkabilir.

Macaristan Anayasa Mahkemesi Vergi Kanunlarını Yeniden Daha Kapsamlı Şekilde İnceleyebilir

Macaristan Anayasası’nda yapılan bir değişiklik, mevcut tartışma bakımından özellikle önem taşımaktadır.

Merkezi vergilere ve bütçe mevzuatına ilişkin anayasal denetim konusunda daha önce Anayasa’nın 37. maddesinin (4) ve (5) numaralı fıkralarında yer alan özel sınırlamalar 2026 yılında yürürlükten kaldırılmıştır.

Bu nedenle 1 Ekim 2026 tarihinden itibaren yeni vergi kanunları; özellikle mülkiyet hakkının korunması, eşitlik, mali güç ve hukuk devletinden kaynaklanan hukuki belirlilik ilkeleri bakımından yeniden çok daha kapsamlı bir anayasal denetime tabi tutulabilecektir.

Bu değişiklik, yeni bir servet vergisi bakımından önemli bir uygulama alanı yaratmaktadır.

Servet Vergisi Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni de İhlal Edebilir mi?

Macaristan anayasa hukukunun yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) de dikkate alınmalıdır.

AİHS’ye Ek 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi mülkiyet hakkını korumaktadır. Bununla birlikte aynı hüküm, devletlerin vergi koyma ve tahsil etme yetkisini de açıkça tanımaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), vergilendirme alanında devletlere genel olarak geniş bir takdir yetkisi tanımaktadır.

Bununla birlikte bir vergi, örneğin aşağıdaki durumlarda insan hakları bakımından sorun yaratabilir:

• keyfi şekilde düzenlenmişse;
• geriye etkili olarak olağanüstü ağır yükler getiriyorsa;
• belirli bir vergi mükellefine aşırı ve ölçüsüz bir yük yüklüyorsa;
• yeterli usuli güvenceler sağlamıyorsa.

Macaristan açısından özellikle önem taşıyan kararlardan biri N.K.M. v. Hungary kararıdır (Başvuru No. 66529/11; 14 Mayıs 2013).

Bu davada AİHM, belirli işten ayrılma ödemelerine uygulanan oranındaki özel vergiyi incelemiş ve mülkiyet hakkı bakımından ihlal tespit etmiştir.

%1 ve %1,5 oranlarında uygulanacak genel bir servet vergisi, söz konusu durumla doğrudan karşılaştırılabilir değildir.

Dolayısıyla uygun şekilde düzenlenmiş bir servet vergisinin AİHS’yi ihlal etmesi, genel olarak Macaristan iç anayasa hukuku kapsamında ortaya çıkabilecek sorunlara kıyasla daha düşük bir ihtimal olarak değerlendirilebilir.

AB Hukuku Bu Konuda Nasıl Bir Rol Oynuyor?

Avrupa Birliği düzeyinde tamamen uyumlaştırılmış genel bir servet vergisi bulunmamaktadır.

Dolayısıyla bir Üye Devletin böyle bir vergiyi yürürlüğe koyup koymayacağı, ilke olarak ulusal vergi politikası kapsamında değerlendirilmektedir.

Ancak sınır ötesi durumlarda AB hukuku önem kazanır.

Örneğin aşağıdaki düzenlemeler AB hukuku bakımından sorun yaratabilir:

• yabancı varlıkların Macaristan’daki varlıklardan farklı veya daha elverişsiz esaslara göre değerlenmesi;
• yurt dışındaki borç ve yükümlülüklerin aynı esaslara göre indirilememesi;
• yurt dışında mukim kişilere daha düşük muafiyet eşiklerinin uygulanması;
• yabancı şirketlerdeki payların daha elverişsiz bir vergi rejimine tabi tutulması;
• yurt dışındaki varlıkların orantısız beyan yükümlülüklerine veya yaptırımlara tabi tutulması.

Bu tür durumlarda özellikle Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın (TFEU) 63. maddesinde düzenlenen sermayenin serbest dolaşımı ve şirket paylarına ilişkin belirli durumlarda TFEU’nun 49. maddesinde güvence altına alınan yerleşme özgürlüğü önem kazanabilir.

Öyleyse, Macaristan’ın Yeni Servet Vergisi Anayasaya Aykırı mı?

Mevcut bilgiler ışığında bu soruya genel olarak olumlu yanıt vermek mümkün değildir.

Ne Alman anayasa hukuku ne Macaristan Anayasası ne de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi servet vergisini başlı başına yasaklamaktadır.

Şu anda tartışılan %1 ve %1,5 oranları da tek başına açıkça mülksüzleştirici nitelikte görünmemektedir.

Asıl anayasal risk, düzenlemenin teknik ayrıntılarında yatmaktadır.

Aşağıdaki sorular özellikle belirleyici olacaktır:

1. Farklı varlık türleri nasıl değerlenecek?
2. Halka açık olmayan şirketlerdeki payların değeri nasıl belirlenecek?
3. Hangi borç ve yükümlülükler vergi matrahından indirilebilecek?
4. Trust yapıları, vakıflar ve diğer servet yönetimi yapıları nasıl değerlendirilecek?
5. Makul ve savunulabilir değerleme farklılıkları bakımından hangi tolerans aralıkları uygulanacak?
6. Vergi idaresinin sonradan farklı bir değer tespit etmesi halinde hangi yaptırımlar uygulanacak?
7. Likit olmayan varlıklar bakımından erteleme ve mali güçlük hükümleri uygulanabilecek mi?
8. Yurt içindeki ve yurt dışındaki varlıklara AB hukuku uyarınca eşit muamele edilecek mi?

Sonuç

Almanya örneğinden çıkarılması gereken temel sonuç, servet vergisinin kendisinin anayasaya aykırı olduğu değildir.

Bu husus Macaristan bakımından özellikle önemlidir. Macaristan Anayasa Mahkemesi 2010 yılında, konut amaçlı gayrimenkullerin vergilendirilmesine ilişkin düzenlemeyi, piyasa değerinin belirlenmesindeki hukuki belirsizlikler nedeniyle anayasal açıdan sorunlu bulmuştur.

Macaristan yasama organının açık ve doğrulanabilir değerleme kuralları, makul tolerans aralıkları, etkili hukuki koruma mekanizmaları ve likit olmayan varlıklara yönelik uygun çözümler öngörmesi halinde, böyle bir servet vergisinin ilke olarak anayasal açıdan savunulabilir olması mümkündür.

Buna karşılık halka açık olmayan şirketlerin değerlemesi, karmaşık malvarlığı yapılarında mülkiyetin ve varlıkların aidiyetinin belirlenmesi veya vergi idaresinin farklı bir değerleme yapmasının sonuçları yeterince açık şekilde düzenlenmezse, bazı hükümlerin Macaristan Anayasa Mahkemesinin denetiminden geçememesi yönünde ciddi bir risk ortaya çıkabilir.

1995 yılında Almanya’da ve 2010 yılında Macaristan’da olduğu gibi, temel hukuki sorun büyük olasılıkla servet vergisinin varlığından ziyade verginin somut olarak nasıl düzenlendiği ve uygulandığı noktasında ortaya çıkacaktır.

7 Ekim 2026 tarihi itibarıyla. Bu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup herhangi bir somut olay bakımından hukuki veya vergisel danışmanlık niteliği taşımamaktadır.