Şirketler Arasındaki Uyuşmazlıklarda Uzlaşma Usulü

Şirket esas sözleşmesinde, dava açılmadan önce uzlaşma usulünün işletilmesi zorunlu tutulmuşsa, bu yönde herhangi bir girişimde bulunulmadan açılan dava kabul edilemez olduğundan reddedilmelidir. Uzlaşma usulünün, uyuşmazlığın esasına ilişkin son sözlü duruşmanın sona ermesinden önce sonradan gerçekleştirilmesi de davayı kabul edilebilir hale getirmez.

Suhrkamp Verlag GmbH & Co. KG ile Insel Verlag GmbH & Co. KG şirketlerinin pay sahipleri, çeşitli pay sahibi kararlarının geçerliliği konusunda uyuşmazlık yaşamaktaydı. Şirketlerin esas sözleşmelerine göre taraflar, ancak iki aylık bir süre boyunca uzlaşma yoluna başvurulmasının denenmesinden sonra mahkemeye başvurabilecekti. Ayrıca esas sözleşmede, pay sahibi kararlarına karşı açılacak davaların ilgili tutanakların alınmasından itibaren üç ay içinde açılması öngörülmekteydi. Dava, esas sözleşmede öngörülen uzlaşma usulü işletilmeden açılmıştı. Davalılar, taleplerin kısmen kabul edildiği ilk derece kararına karşı kanun yoluna başvurmuştur. Frankfurt am Main Yüksek Bölge Mahkemesi, esas sözleşmede öngörülen uzlaşma usulünün dava açılmadan önce işletilmemiş olması nedeniyle davanın kabul edilemez olduğu sonucuna varmıştır.

Esas sözleşmedeki söz konusu düzenleme bir uzlaşma hükmü niteliğindedir. Eyalet hukukunda öngörülen uzlaşma veya arabuluculuk usullerine ilişkin olarak Frankfurt am Main Yüksek Bölge Mahkemesi, Alman Federal Yargıtayının içtihadını izleyerek, dava açılmadan önce uzlaşma girişiminde bulunulması gerektiği görüşünü benimsemiştir. Böyle bir girişimde bulunulmadan açılan dava kabul edilemez olduğundan reddedilmelidir. Uzlaşma girişiminin dava açıldıktan sonra gerçekleştirilmesi de davayı sonradan kabul edilebilir hale getirmez. Zira bu tür uzlaşma usullerinin amacı, mahkemelerin iş yükünü azaltmak ve uyuşmazlıkların hızlı ve düşük maliyetle çözümlenmesini sağlamaktır. Davacı herhangi bir dezavantajla karşılaşmaksızın dava açtıktan sonra da uzlaşma yoluna başvurabilseydi, bu amaç gerçekleştirilemezdi. Aynı esas sözleşmeyle kararlaştırılan uzlaşma usulleri bakımından da geçerlidir: Bu usuller ancak öngörülen süreç tamamlanıncaya kadar dava açılmasını engelliyor ve şirket içi uyuşmazlığın kamuya taşınmasını önlüyorsa amacına ulaşabilir. Uzlaşma hükmü, pay sahibi kararlarına itiraz için öngörülen sözleşmesel süreyle birlikte değerlendirildiğinde de makul olmayan, hakkaniyete aykırı veya bu nedenle geçersiz bir düzenleme olarak kabul edilemez. Özellikle anonim şirketler hukukunda öngörülen ve GmbH hukukunda da en azından sözleşmeyle geçerli şekilde kararlaştırılabilen bir aylık itiraz süresi dikkate alındığında bu sonuç geçerlidir. Bu düzenlemeler uyarınca uzlaşma usulünün başlatılması için yalnızca yaklaşık bir aylık süre kalabilse dahi, pay sahibinin dava açıp açmayacağına karar vermesi için toplam üç aylık süresi bulunmaktadır.

Uygulama notu: Frankfurt am Main Yüksek Bölge Mahkemesi, uzlaşma hükümleri ile tahkim hükümleri arasındaki ayrımı da ele almıştır. Tahkim hükümleri uyuşmazlığın devlet mahkemeleri önünde görülmesini engellerken, uzlaşma hükmü yalnızca devlet mahkemesinde dava açılmadan önce belirli bir usulün işletilmesini öngörmektedir. Bu iki hüküm arasındaki ayrım, şekil şartları bakımından sözleşme hazırlama uygulamasında özellikle önemlidir: Uzlaşma hükümleri herhangi bir özel şekil şartına tabi olmaksızın kararlaştırılabilirken, Alman Medeni Usul Kanunu’nun 1031. maddesi tahkim anlaşmaları için özel şekil şartları öngörmektedir.

Frankfurt am Main Yüksek Bölge Mahkemesi, 6 Mayıs 2014 tarihli karar – 5 U 116/11 = BeckRS 2014, 09185
Kaynak: NJW-Spezial 18/2014